Ταξίαρχος αναλύει στον FLASH: Γιατί F16 και όχι Rafale στην Κύπρο- Πώς οχυρώνουν το νησί οι φρεγάτες

Τις δυνατότητες της νέας φρεγάτας FDI «Κίμων», της παλαιότερης τύπου ΜΕΚΟ «Ψαρά», αλλά και των μαχητικών F-16 Viper που αναπτύχθηκαν στην Κύπρο, ανέλυσε στρατιωτικός με γνώση των εξοπλιστικών προγραμμάτων, σκιαγραφώντας την εικόνα της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο FLASH επικοινώνησε με τον ταξίαρχο (ΜΗ) ε.α. Κωνσταντίνο Ζηκίδη, με αφορμή την «ασπίδα» προστασίας που απλώνουν τα ελληνικά φτερά και τα δύο πλοία του Πολεμικού Ναυτικού πάνω από την Κύπρο. Η συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στις επιχειρησιακές δυνατότητες των μονάδων επιφανείας απέναντι σε σύγχρονες απειλές, όπως τα ιρανικής προέλευσης drones τύπου Shahed 136, μετά και τα περιστατικά με τα μη επανδρωμένα αεροχήματα στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι αλλά και στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Μεγαλονήσου.

Το «Seafire» και η αεράμυνα περιοχής του «Κίμων»

Κομβικό στοιχείο της νέας γαλλικής φρεγάτας είναι το ραντάρ Thales Sea Fire. Πρόκειται για ραντάρ τεχνολογίας AESA (ηλεκτρονικής σάρωσης), με τέσσερις σταθερές επιφάνειες (panels), που εξασφαλίζουν πλήρη κάλυψη 360 μοιρών χωρίς μηχανική περιστροφή. Όπως επισημάνθηκε από τον κ. Ζηκίδη, που έχει γράψει και πολλά άρθρα για τα ραντάρ των φρεγατών, σε αυτή την αποστολή του «Κίμωνα» στην Κύπρο, «το σημαντικότερο είναι το ραντάρ» γιατί «και μεγάλη εμβέλεια έχει, και έχει την δυνατότητα να "βλέπει" από πάνω, δηλαδή κατακόρυφα». Όπως εξηγεί ο καθηγητής, τα περισσότερα ραντάρ πολεμικών πλοίων, που είναι περιστρεφόμενα, δεν μπορούν εύκολα να δουν από πάνω τους τι συμβαίνει καθώς έχουν ένα «κώνο σιγής». 

Συνεχίζοντας, υπογραμμίζει ότι αυτή την «αδυναμία», που παίζει ρόλο στις απειλές από βαλλιστικούς πυραύλους που έρχονται από πάνω, σχεδόν κατακόρυφα, την έχει «λύσει» η νέα υπερσύγχρονη φρεγάτα του Πολεμικού Ναυτικού. «Με αυτόν τον τρόπο καλύπτει έναν πλήρη θόλο», σημειώνει. Επειδή έχουν ακουστεί πολλά για την εμβέλεια του ραντάρ του «Κίμωνα», ο κ. Ζηκίδης λέει πως η πραγματική εμβέλεια ενός ραντάρ εξαρτάται και από το μέγεθος και από το ίχνος του στόχου.

Διευκρινίζει ότι οι αναφορές περί 500 χιλιομέτρων είναι υπερβολικές αφού έχει ονομαστική εμβέλεια «γύρω στα 300 χιλιόμετρα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί και να ξεπεράσει αυτό το όριο». Εξηγεί ότι αυτό «εξαρτάται από τον στόχο, δηλαδή ένα μεγάλο αεροπλάνο όπως πχ είναι το C-130, θα το "δει" και πιο μακριά από τα 300 χιλιόμετρα». Προσθέτει μια ακόμη λεπτομέρεια, πως όταν πρωτοσχεδιάστηκε το συγκεκριμένο ραντάρ, προοριζόταν να μπει σε μεγαλύτερο πλοίο, οπότε θα ήταν και το ραντάρ μεγαλύτερο σε μέγεθος ώστε να αγγίζει τα 500 χιλιόμετρα. «Γι' αυτό αρχικά ονομάστηκε Sea Fire 500, αλλά στην πορεία έφυγε το 500 από την ονομασία του», αναφέρει. Το σύστημα, ωστόσο, θεωρείται από τα πλέον σύγχρονα παγκοσμίως και μπορεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα πολλαπλές απειλές - από μαχητικά και πυραύλους μέχρι μη επανδρωμένα αεροχήματα (drones).

Στον τομέα της αντιαεροπορικής άμυνας, η φρεγάτα «Κίμων» φέρει «έναν από τους καλύτερους αντιαεροπορικούς και αντιβαλλιστικούς πυραύλους που υπάρχουν σήμερα», τον Aster 30, με εμβέλεια που φθάνει περίπου τα 120 χιλιόμετρα και μέγιστο ύψος έως και 20 χιλιόμετρα. Υπάρχουν νεότερες εκδόσεις με ενισχυμένες αντιβαλλιστικές δυνατότητες, οι οποίες ενδεχομένως να εξεταστούν σε επόμενη φάση. Η νέα γενιά των Aster, που δοκιμάζεται τώρα, θα έχει εμβέλεια στα 150 χιλιόμετρα. Όταν όμως η Ελλάδα υπέγραψε την σύμβαση για τους Aster το 2022 δεν υπήρχε η νέα γενιά τους. Ο καθηγητής επισημαίνει ακόμη ότι ο «Κίμων» διαθέτει 32 κελιά κάθετης εκτόξευσης για τους πυραύλους αλλά επειδή σε αρχικό στάδιο οι Γάλλοι είχαν σχεδιάσει τη φρεγάτα με 16 κελιά, είναι άγνωστο αν αυτή τη στιγμή το ελληνικό πλοίο έχει «ενεργοποιημένα» και τα 32 κελιά ή μόνο τα 16. 

Επιπλέον, ένα ακόμη σημαντικό «ατού» του συγκεκριμένου πλοίου είναι το αντιπυραυλικό σύστημα RIM-116 Rolling Airframe Missile (ή RAM εν συντομία), που δεν το αποκτάμε από τους Γάλλους αλλά από τις ΗΠΑ. Όσον αφορά το κύριο πυροβόλο του «Κίμωνα», αυτό των 76 χιλιοστών, το οποίο «θα έλεγα ότι ίσως είναι και το καλύτερο αυτή τη στιγμή για να βάλλει κατά ντρόουνς γιατί έχει πολύ μεγάλη ταχυβολία, συνεργάζεται με το ραντάρ και έχει πάρα πολύ μικρό κόστος συγκριτικά με πυραύλους όπως είναι οι Aster που κοστίζουν γύρω στα 2,5 εκατομμύρια ή ο RAM που κοστίζει 1 εκατ. ευρώ». Συνεπώς προσφέρει αποτελεσματική και οικονομικότερη άμυνα σε μικρότερες αποστάσεις - έως και περίπου 16 χιλιόμετρα.

Τα ιρανικά Shahed 136 και ο «Κένταυρος»

Ο κ. Ζηκίδης σημειώνει πως η αποστολή του «Κίμωνα» στην Κύπρο είναι ουσιαστικά το πρώτο τεστ επί του πεδίου για την νεότευκτη φρεγάτα και θα είναι χρήσιμο τόσο το πλήρωμά της όσο και στο Πολεμικό Ναυτικό. Σε ερώτηση για τη μαζική χρήση φθηνών drones στην πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή, όπως είναι τα ιρανικά Shahed 136, ο καθηγητής απαντά ότι είναι φθηνά όπλα, της τάξεως των 25 έως 50 χιλ. ευρώ, μπορούν να εκτοξευθούν σε μεγάλους αριθμούς εναντίον σταθερών στόχων, φέρουν μια μικρή πολεμική κεφαλή, δεν είναι τηλεκατευθυνόμενα, δεν επικοινωνούν μεταξύ τους και ακολουθούν προγραμματισμένη πορεία βάλλοντας κατά σταθερού στόχου (άρα πχ δεν μπορούν να πλήξουν εύκολα ένα σκάφος που κινείται γρήγορα).

Η «Ψαρά», φρεγάτα τύπου MEKO 200HN, παραμένει αξιόμαχη, ωστόσο το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της συζητείται εδώ και χρόνια. Οι απειλές έχουν εξελιχθεί ραγδαία σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, όταν σχεδιάστηκαν τα πλοία αυτής της κλάσης, και η ανάγκη αναβάθμισης των αισθητήρων και των συστημάτων μάχης θεωρείται κρίσιμη, επισημαίνει ο κ. Ζηκίδης. Παρά ταύτα, η συνεργασία μιας σύγχρονης μονάδας όπως ο «Κίμων» με παλαιότερες αλλά αξιόπιστες πλατφόρμες μπορεί να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα αεράμυνας, καλύπτοντας μεγάλη θαλάσσια περιοχή. Επισημαίνει δε ότι βαλλιστικούς πυραύλους ανιχνεύει πολύ καλά μόνο το ραντάρ του «Κίμωνα».

Όσον αφορά το ελληνικό αντι-drone σύστημα «Κένταυρος», που φέρει η φρεγάτα «Ψαρά» και έχει δοκιμαστεί στην Ερυθρά Θάλασσα στις επιθέσεις των Χούθι, ο κ. Ζηκίδης τονίζει την δυνατότητα του συστήματος να κάνει παρεμβολές στα μη επανδρωμένα και στους σταθμούς εδάφους, και ειδικότερα να «αχρηστεύει» τα τηλεκατευθυνόμενα. Βέβαια, υπάρχουν κι άλλα συστήματα στη φρεγάτα αλλά ο «Κένταυρος» είναι το πιο σημαντικό στις νέες τεχνολογίες.

Ο καθηγητής σημειώνει, ωστόσο, ότι η καμπυλότητα της γης περιορίζει την ικανότητα εντοπισμού στόχων που πετούν πολύ χαμηλά, στοιχείο κρίσιμο στην αντιμετώπιση drones ή πυραύλων sea-skimming. «Με τους υπολογισμούς που έχω κάνει, εκτιμώ ότι μπορεί να "δει" στόχο που πετά πολύ χαμηλά έως τα 17 ναυτικά μίλια», εξηγεί.

Ο ρόλος των F-16 και η «ομπρέλα» από αέρος

Συμπληρωματικά προς τις ναυτικές δυνάμεις, τα ελληνικά F-16 -ιδίως στην αναβαθμισμένη έκδοση Viper- διαθέτουν σύγχρονα ραντάρ και προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα, ενισχύοντας σημαντικά την εναέρια επιτήρηση και αποτροπή. «Ήταν μεγάλη κίνηση η αναβάθμιση που έγινε, έχουν πολύ σύγχρονο ραντάρ και για να πούμε την αλήθεια, αν βάλουμε κάτω τις τιμές, εμείς τα αναβαθμίσαμε σε πολύ καλή τιμή το 2018, ενώ σήμερα τα νούμερα που ακούγονται σε ανάλογες αναβαθμίσεις είναι εξωφρενικά. Η διεύθυνσή μου "έτρεχε" αυτό το πρόγραμμα, εγώ ήμουν υπεύθυνος για τα Rafale».

Αναφορικά με τον χρονικό ορίζοντα του πολέμου, ο ταξίαρχος εκτιμά ότι «βλέπω να κρατάει καιρό» γιατί οι Ιρανοί είναι «αποφασισμένοι, έχουν προετοιμαστεί» και έχουν «μεγάλο στοκ» πυραύλων και πυρομαχικών. «Τα κόστη για ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν είναι εξωφρενικά κάθε μέρα που περνά. Τα πράγματα είναι περίπλοκα», αναφέρει. Εξηγεί ότι κύρια αποστολή των F-16 στην Κύπρο θα είναι να πλήξουν Shahed με το πυροβόλο τους. Σε ερώτηση γιατί η Αθήνα δεν έστειλε τα πιο σύγχρονα Rafale στη Μεγαλόνησο, αναφέρει ότι τα F-16 είναι περισσότερα στον στόλο της Πολεμικής Αεροπορίας και πιο άμεσα επιχειρησιακά διαθέσιμα για γρήγορη μεταστάθμευση ενώ τα Rafale ίσως να «κρατούνται» για άλλες δεσμεύσεις ή ειδικότερους ρόλους.

Κλείνοντας, ο καθηγητής εκφράζει την άποψη ότι αυτή η περίσταση στάθηκε μια καλή αφορμή για να «αναθερμανθούν» οι σχέσεις Αθήνας - Λευκωσίας και προτείνει να μείνουν στην Κύπρο ελληνικά μαχητικά και να αναλάβει η Κυπριακή Δημοκρατία την συντήρηση μιας μοίρας πολεμικών αεροσκαφών.

Ο συνδυασμός πλοίων με ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα περιοχής και μαχητικών αεροσκαφών δημιουργεί μια «ομπρέλα» προστασίας, ικανή να καλύψει κρίσιμες υποδομές και στρατηγικούς στόχους στην Κύπρο, εφόσον απαιτηθεί. Όπως επισημάνθηκε, το ζήτημα δεν είναι μόνο επιχειρησιακό αλλά και στρατηγικό: η παρουσία προηγμένων ναυτικών και αεροπορικών μέσων λειτουργεί πρωτίστως αποτρεπτικά, στέλνοντας σαφές μήνυμα ετοιμότητας και συνεργασίας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής ρευστότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

* Ο ταξίαρχος (ΜΗ) ε.α. Κωνσταντίνος Ζηκίδης είναι μηχανικός Τηλεπικοινωνιών-Ηλεκτρονικών, αποτελεί μέλος του στρατιωτικού διδακτικού προσωπικού της Σχολής Ικάρων και είναι διδάκτωρ Ε.Μ.Π.